Caiz nedir, ne demek, haram mı? haram ile arasındaki farklar nelerdir? Caiz değildir, Caiz olmaz ne demek?

İslam dini, inananların günlük yaşamlarını, ibadetlerini ve sosyal ilişkilerini düzenleyen geniş bir fıkıh (hukuk) sistemine sahiptir. Bu sistem içerisinde fetva arayışında olan vatandaşların en sık karşılaştığı kavramların başında "caiz" kelimesi gelmektedir. Alışverişten aile hayatına, ticari kararlardan kişisel tercihlere kadar pek çok alanda kullanılan bu terim; bir davranışın veya durumun dini açıdan uygun olup olmadığını belirler. Peki, caiz nedir, haram mıdır? "Caiz değildir" veya "caiz olmaz" dendiğinde ne kastedilmektedir? İşte bu dini terimlerin detaylı açıklamaları.

Caiz Nedir, Ne Anlama Gelir?

İslami terminolojide "caiz", sözlük anlamı olarak "geçerli olan, izin verilen, uygun görülen" demektir. Dini bir terim olarak ise; yapılmasında dinen (şeriat açısından) herhangi bir sakınca bulunmayan, helal ve serbest kabul edilen fiilleri tanımlamak için kullanılır.

Bir davranış, yiyecek, ticari işlem veya karar için "caizdir" dendiğinde, bu eylemin İslam hukukuna göre yasaklanmadığı, uygulanabileceği ve kişiye günah getirmeyeceği anlaşılmalıdır.

Caiz Haram mı? İki Kavram Arasındaki Fark

Halk arasında zaman zaman anlam karmaşasına yol açabilen bu iki kavram aslında birbirinin zıttıdır. Caiz, haram değildir. Aksine, haramın tam karşısında yer alır.

• Haram: Dinen yapılması kesin delillerle (ayet ve hadislerle) yasaklanmış olan davranışlar ve nesnelerdir. Haramı işlemek günahtır.

• Caiz: Yapılmasında dinen bir engel olmayan, serbest bırakılmış alandır.

Dolayısıyla bir şeye "caiz" dendiğinde, onun haram olmadığı ve helal dairesi içerisinde yer aldığı kesinleşmiş olur.

"Caiz Değildir" ve "Caiz Olmaz" Ne Demek?

Dini sorulara verilen yanıtlarda sıkça duyulan "caiz değildir" veya "caiz olmaz" ifadeleri, söz konusu fiilin İslam'a göre uygun olmadığını, şeriata göre yasak veya sakıncalı olduğunu belirtir.

Bir eylem için "caiz değildir" deniliyorsa, bu durumun dinde onaylanmadığı, bu davranıştan uzak durulması gerektiği vurgulanır. Bu ifade bazen kesin haram olan durumlar için, bazen de harama çok yakın (tahrimen mekruh) kabul edilen, yani yapılması kesinlikle tavsiye edilmeyen şüpheli durumlar için kullanılır. Kısacası, bir Müslümanın "caiz olmayan" şeylerden kaçınması beklenir.

Günlük Hayatta Caiz Olan ve Olmayan Durumlara Örnekler

İslam alimleri ve Diyanet İşleri Başkanlığı'nın kaynaklarına göre günlük hayattan caiz olan ve olmayan durumlara şu örnekler verilebilir:

Caiz Olan (Dinen Uygun Görülen) Şeyler:

• Zekât ve sadaka vermek

• Namaz kılmak gibi farz ibadetleri yerine getirmek

• Ticarette dürüst olmak ve helal yollardan kazanç sağlamak

• Müslüman arkadaşlarla sosyal ilişkiler kurmak, yardımlaşmak

Caiz Olmayan (Dinen Uygun Görülmeyen) Şeyler:

• Faizle işlem yapmak veya faizli kredi kullanmak

• Şans oyunları ve kumar oynamak

• Domuz eti, alkol gibi haram kılınmış yiyecek ve içecekleri tüketmek

• Haksız kazanç sağlamak, rüşvet almak veya vermek

Kaynak: 90min Haber Merkezi